 Zwalm zal nooit meer hetzelfde zijn, en daar is eigenlijk niemand rouwig om. De parel van de Vlaamse Ardennen heeft dankzij haar statuut van 'Dorp van de Ronde' een metamorfose ondergaan, van slaperige plattelandsgemeente tot bruisende dorpsgemeenschap. In de Zuidlaan, de hoofdstraat van Munkzwalm, wijst weinig erop dat zondag de belangrijkste klassieker van het Vlaamse wielerseizoen hier voorbijkomt. Er is nog geen tribune neergepoot (op het gemeentehuis wordt zelfs nog gediscussieerd waar die moet komen: voor de kerk, voor de pralinewinkel of voor een van de drie cafés?), er staan nog geen dranghekken langs de weg. Hier en daar is iemand nog gauw zijn gevel aan het schilderen of de houten ramen aan het beitsen. En de kruidenier is drukdoende het trottoir voor zijn winkel te schrobben. Of hij dat doet omdat alles er piekfijn moet uitzien voor de Ronde van Vlaanderen? 'Bijlange niet. Als het plankier vuil ligt, moet je 't schoonmaken, zo simpel is dat.' Welkom in de Vlaamse Ardennen.
Wanneer de renners in de Ronde Van Vlaanderen zondag voor de eerste keer het 'Dorp van De Ronde 2011' binnenrijden, dan zullen ze dat, als alles goed gaat, doen via de rotonde van Nederzwalm. Midden op die rotonde staat sinds enige tijd een werkend schaalmodel van een gecombineerde wind- en watermolen, uniek in zijn soort, ter plaatse gebouwd door André Hellebaut (66), die zelf aan de rotonde woont en er een zaak in lederwaren uitbaat. Voor Zwalm past die molen in het project 'Dorp van de Ronde', voor Hellebaut was het een droom die in vervulling ging. 'Ik heb het voorgesteld op de allereerste vergadering over het project Dorp van de Ronde, vorig jaar', zegt Hellebaut. 'Zwalm telt verscheidene watermolens en een windmolen, iedereen vond het een uitstekend idee.'Hellebaut begon een week voor Kerstmis aan zijn project, in de ontwerpfase bijgestaan door een jongeman die molenbouw studeert. Hij heeft er meer dan 350 werkuren ingestoken, en veel geld. 'Van de gemeente kreeg ik zoals iedereen 350 euro voor mijn project, maar het hout alleen al kost meer dan 3.000 euro. Maar dat hindert niet, ik heb er veel plezier aan beleefd, dit weekend zal hij non-stop draaien, en de kans is groot dat hij achteraf mag blijven staan.' Een gelukkig man dus, André Hellebaut, en zo zijn er tegenwoordig wel meer in Zwalm. Burgemeester Bruno Tuybens, bijvoorbeeld. Hem kent u als het wonderkind dat in 2005 onder impuls van Johan Vande Lanotte een ethische baan bij KBC en een internationaal mandaat bij Amnesty International inruilde voor de functie van staatssecretaris van Overheidsbedrijven. In 2006 verhuisde hij van Brussel naar Zwalm, waar hij in de gemeenteraadsverkiezingen als lijstduwer van de SP.A pardoes de al decennia zetelende maar niet geheel onbesproken burgemeester Basiel Eeckhout (Open VLD) van de troon stootte. 'Ik wil geen oude koeien uit de sloot halen', zegt Tuybens. 'Laat ik volstaan met te zeggen dat de beleidsvisie van mijn voorganger zich goeddeels beperkte tot gunsten rondstrooien en de gemeentebelastingen laag houden. Ik heb van hem een gemeente geërfd waar ongeveer niets gebeurde op sociaal-cultureel vlak. Er waren wel enkele verenigingen die tegen beter weten in bleven aanmodderen, maar van enige sociale cohesie was nauwelijks sprake.' De vrèmden
Nu leent Zwalm zich ook niet makkelijk tot een bloeiend verenigingsleven. De gemeente is tamelijk uitgestrekt (35 vierkante kilometer), maar erg dunbevolkt (8.100 inwoners), die ook nog eens verdeeld leven over twaalf deeldorpen. Ze allemaal opsommen zou ons te ver leiden. 'Trouwens, zelfs veel geboren en getogen Zwalmenaren kennen ze niet allemaal, laat staan dat ze al in alle twaalf deeldorpen zijn geweest', zegt Filip Loobuyck. Hij is de buurtwerker van Zwalm. Een buurtwerker? In Zwalm? 'Ik weet het', zegt Loobuyck glimlachend. 'Ik krijg die ongelovige reactie wel vaker. Een landelijke gemeente die de naam heeft veel welgestelde stadsvluchters te herbergen, wat zou die een buurtwerker nodig hebben? Mijn beroep associeer je met problematische stedelijke omgevingen. Dat is net het punt: alle aandacht voor sociale cohesie is de voorbije tien, vijftien jaar naar de steden gegaan. Landelijke gemeenten hebben op dat vlak een grote achterstand opgelopen: in de meeste is het sociaal leven helemaal stilgevallen. Cafés sluiten de deuren, buurtwinkels verdwijnen, verenigingen bloeden langzaam dood. Het is in Zwalm niet anders. Daar komt in onze gemeente nog eens de kloof bij tussen de autochtone bevolking en wat ze hier "de vrèmden" noemen. Geen allochtonen, nee, gewoon inwijkelingen uit Gent, vaak jonge gezinnen, tweeverdieners met kinderen. Het wantrouwen tegen hen is bij de oudere generatie vaak erg groot.' Loobuyck werd goed anderhalf jaar geleden door burgemeester Tuybens naar Zwalm gehaald - hij was toen buurtwerker in Oostende - omdat die de ernst van de situatie inzag. 'Ik wilde een actief cultuurbeleid voeren, mensen emanciperen, het gemeenschapsleven bevorderen. Filip heeft na een kennismakingsronde - hij was tenslotte ook een "vrèmde", net als ik overigens - meteen een reeks sociaal-artistieke projecten opgezet in enkele van de deeldorpen, onder de noemer Toer d'Amour. Voor al die initiatieven hebben we bijna 100.000 euro Leader-subsidie gekregen, dat is toch geen klein bier voor zo'n kleine gemeente. Het initiatief werkte wonderwel, maar om de cohesie tussen alle Zwalmenaren te bevorderen moest er iets extra's gebeuren. Het was een logische stap om ons kandidaat te stellen voor het Dorp van de Ronde, en de resultaten hebben alle verwachtingen overstegen.' Fata Morgana
Hoeveel lobbywerk nodig is om de titel van Dorp van de Ronde in de wacht te slepen, laat Tuybens liever in het midden. Maar hij geeft wel toe dat hij een vertrouwensband heeft opgebouwd met Wim Van Herreweghe, de man die de Ronde van Vlaanderen organiseert. Vroeger in dienst van Het Nieuwsblad, tegenwoordig in dienst van Flanders Classics en dus van Wouter Vandenhaute. 'Ik denk dat hij zich zijn keuze niet beklaagd heeft', zegt Tuybens. 'Bij vorige edities bleven de activiteiten van Het Dorp van de Ronde vaak grotendeels beperkt tot het weekend van de koers zelf. Ook bij veel grotere gemeenten zoals Gavere of Wetteren. Wij hebben onze belangrijkste kippenvelmomenten al achter de rug, en de hele gemeente heeft massaal meegenoten.' Dat klinkt een beetje alsof het voormalige VRT-programma Fata Morgana in Zwalm is neergestreken, en die vergelijking gaat best wel op. Zwalm is er, met Filip Loobuyck voorop, in geslaagd enkele evenementen te organiseren waar duizenden mensen op afkwamen en waar honderden vrijwilligers aan meewerkten. Een BMX-wedstrijd voor de jeugd groeide onder de noemer 'Zwalm Koerse' uit tot een ware hype in de gemeente, een geestig society-event, compleet met hoedengekte naar het voorbeeld van Waregem Koerse. Iemand kreeg het idee om in een oud schoolgebouwtje niet ver van de Molenberg een wielerhistoriemuseum in te richten, met groot succes. Overal doken Dorp van de Ronde-producten op: een blond biertje, een wit brood, een champagnekroon die een collector's item moet worden, een wielershirt voor Peter Van Petegem, die het peterschap van het Dorp van de Ronde op zich nam.
Gerenommeerde kunstenaars als de dichter Willy Verhegghe en vooral de beeldhouwer Johan Tahon (die in Zwalm werkt en woont) werden bereid gevonden een werk te leveren. Er kwam een tijdelijke tentoonstelling met de wielerportretten van Stephan Vanfleteren. Het koninginnestuk was de (geslaagde) poging om het wereldrecord fietsbelrinkelen te breken. Het nieuwe record staat op 2.701, maar het hadden er ruim vijfhonderd meer kunnen zijn als de organisatoren meer fietsbellen hadden voorzien 'Dat was ons Vlaams Ardennen-offensief', zegt Tuybens. 'De dynamiek van de Vlaamse Ardennen ligt sindsdien ongetwijfeld in Zwalm.'
'Het klinkt misschien allemaal niet zo spectaculair', zegt Loobuyck. 'Maar dat wereldrecord ligt alweer twee maanden achter ons, en de mensen praten er nog altijd over bij de bakker. Zwalm had dit echt nodig.' Spel zonder grenzen
Het Dorp van de Ronde slaat bruggen. Tussen de autochtone Zwalmenaren en de nieuwkomers, tussen de twaalf deeldorpen. En tussen verenigingen die met elkaar overhoop liggen, zoals de twee Zwalmse joggingclubs. Voor het Dorp van de Ronde kreeg Tuybens beide verenigingen zo ver samen een estafette van Brugge naar Zwalm te lopen. Sindsdien is de dooi ingetreden. Zwalm heeft dus zijn best gedaan, en daar krijgt het ook wat voor terug. Er zijn zondag drie doortochten door het Dorp van de Ronde voorzien, waarbij negen van de twaalf deeldorpen worden aangedaan. 'Dat is een geweldig succes', zegt Tuybens. 'Er vallen maar drie deeldorpen uit de boot. Het centrum van Dikkele is gewoon te krap om zo'n peloton door te jagen in het midden van de koers, en Beerlegem en Meilegem zijn moeilijker bereikbaar door de wegwerkzaamheden in Dikkelvenne.' Niet getreurd: na de Ronde van Vlaanderen, als de feesttent weer is afgebroken, dient zich al een nieuw initiatief aan om de cohesie nog wat aan te scherpen: een Spel zonder Grenzen tussen de deeldorpen. Dikkele, Beerlegem en Meilegem mogen ook meedoen. Net als Munkzwalm, Hundelgem, Paulatem, Roborst, Rozebeke, Sint-Blasius-Boekel, Sint-Denijs-Boekel, Sint-Maria-Latem en Nederzwalm-Hermelgem. Kijk, nu hebben we ze toch allemaal opgesomd. Bron: De Standaard |
